مثلهای عامیانه و مرسوم در سنه کوه(۱۰)

aql1

من عقل دارمه! ته بی عقلی!

دوستی پیامک داد که ظاهرا عادلانه ترین چیزی که در دنیا تقسیم شده است ،عقل است !چرا که کسی مدعی نیست که به او کم داده اند!
وقتی به آن فکر کردم و بعد یاد گفته قدمای خودمان افتادم که می گفتند:اگر کسی بهتون گفت:« من عقل دارمه ! ته بی عقلی ! »بدان که از افعال معکوس است و معنی آن کم آوردن مقابل شماست و طرف خیلی “ عقلی ” است و آنوقت از ته دل سیر سیر خندیدم و …
حال عقل چیست ؟ و نشانه های آدم عاقل چیست ؟

iطs
هستی آدمی چیزی نیست جز اندیشه اش؛ چنانچه رنه دیکارت، فیلسوف شکاک فرانسوی می گفت: «من می اندیشم پس هستم». عقل و تعقل که با خلقت و پیدایش آدمی همزاد وهم عمر است. انسان را از سایر موجودات این کره‏ ی هستی جدا می‏سازد؛ چنانچه ارسطو، فیلسوف معروف یونان باستان، انسان را موجود عاقل تعریف میکرد.
اندیشه، تعقل و تفکر آدمی است که پروردگار عالمیان به توصیف وی می نشیند و به فرشتگان خویش دستور سجده‏ ی‏ این موجود عاقل (آدم) را می‏دهد، به خود می‏بالد که چنین موجودی را آفریده است و از این خلقت خویش درشگفت می شود و به خودش آفرین می‏گوید (فتبارک الله احسن الخالقین).
استادنا شیخ وحدت در مبحثی تحت عنوان انسان برترین موجود کره خاکی چنین آورده بود که جهانی که در آن زندگی می کنیم ـ در یک نگاه کلی ـ مجموعه ای از میلیاردها کهکشان است که هر کدام، میلیارد ها ستاره را در خود جای داده اند. یکی از این کهکشان های میلیاردی، کهکشان راه شیری است که خود، مجموعه ای از میلیاردها ستاره است. یکی از این ستاره ها خورشید است که چندین سیاره را در مدار های خاصشان به دور خود می گرداند.
یکی از این سیاره های گردان، سیاره زمین است که سرشار از حیات وسرزندگی است. بشر تا کنون نمی داند آیا حیاتی که در زمین جریان دارد در جای دیگری هم وجود دارد؟ یا این که شرایط حیات، آن گونه که در زمین به وجود آمده در هیچ جای دیگر فراهم نیست.

به هر حال، این مهم نیست که در جای دیگر حیاتی وجود دارد یا نه، واین که آیا بشر برای آن پاسخی قطعی خواهد یافت یا هرگز پاسخی نخواهد یافت. مهم این است که انسان برترین موجود این کره خاکی است، همه چیز را در قلمرو دانش خود می بیند، وبه تاخت در پی فتح قله های دانش وکشف ناشناخته های این جهان پر رمز وراز است.

آن چه این موجود خاکی را این سان توانا وبلند پرواز گردانیده چیزی نیست جز گوهری بی بدیل به نام «عقل»، گوهری که اگر ـ به فرض ـ روزی از انسان ستانده شود وی تا سطح ناتوان ترین جانداران زمین سقوط خواهد کرد. چه زیبا گفت آن که گفت: خدایا ! به آن که عقل دادی چه ندادی، وبه آن که عقل ندادی چه دادی.

۱۳۹

باید دانست که عقل وجودی یگانه است و  تقسیمات ( عقل نظری، عملی، مستفاد بالملکه، معاش و معاد و…) ناظر به حوزه کار عقل می باشد و نه تقسیم ذاتی آن. هرگاه عقل در اموری که دانستن آن سزاوار است قدم نهد به آن عقل نظری و هر گاه در اموری که عمل کردن به آن شایسته است گام نهد بدان عقل عملی … می گویند و گاهی هم مراحل و مراتب آن را نامگذاری می کنند که در یک مرحله عقل بالملکه و در مرتبه دیگر عقل بالفعل و در شأن دیگر عقل بالمستفاد نامیده می شود.

هر گاه عقل آدمی عمدتاً اندیشه های مربوط به امور ماورائی و متافیزیکی (امور دینی، معنوی) را دارا بوده و در آن مسیر باشد؛ این عقل را عقل معاد گویند که امام صادق (ع) در تعریف آن فرموده است: ” العقل ما عبد به الرحمن و اکتسب به الجنان ” ، یعنی عقل آن نیرو و موجودی است که خداوند به وسیله آن عبادت می شود و بوسیله آن بهشت بدست می آید.

و هر گاه عقل آدمی و اندیشه های عقلانی او مربوط به زندگی این دنیا و چاره اندیشی درباره معضلات و مشکلات زندگی و تدابیر امور جاری حیات مادی و هماهنگ با قوانین شرعی و سازگار با آنها باشد تا آدمی را به حیات معقول رهنمون کند این نوع عقل را عقل معاش گویند. حضرت امیر(ع) فرمود: ” لاعقل کالتدبیر” که اشاره به عقل معاش است.

عقل معاش را در حوزه سیاست و اجتماع و حکومت، عقل مصلحت اندیش هم می گویند و در میان غربیان به آن عقل مدرن، عقل حسابگر، تجربه­ گرا، عقل عملی و وجدان اخلاقی هم می گویند که در روش یکی هستند؛ اما در هدف عقل معاش با عقل مدرن متفاوت است. در عقل مدرن تنها سود و نفع مد نظر است در حالی که در عقل معاش حیات معقول مورد نظر خواهد بود.

هرگاه عقل معاش از مسیر صحیح خارج گشته و مورد سوء استفاده قرار بگیرد نام آن دیگر عقل نیست بلکه شیطنت است. امام صادق(ع) درباره عقل و زیرکی معاویه فرمود: ” تلک النکراء تلک الشیطنه و هی شبیهه بالعقل و لیست بالعقل” یعنی این امر مذموم و ناپسند و این شیطنت است. چیزی که شبیه عقل است و عقل نیست.

و به تعبیر شاعر:

عقلشان در کشک دنیا پیچ پیچ                          عقلشان در امر أخری هیچ هیچ

حضرت امیرالمؤمنین علی بن ابیطالب علیه السلام تصویری زیبا از عقل معاش و معاد به دست داده اند؛ که اشارت به آن راهگشای فهم بیشتر و عمیق تر این دو عقل است.چرا که خرابی معاش گاهی خرابی معاد را بدنبال خواهد داشت و “کاد الفقر أن یکون کفراً

امام (ع) فرمود:

مؤمن را سه ساعت است:

۱٫ ساعتی که در آن با پروردگارش به راز و نیاز است (عقل معاد)

۲٫ ساعتی که در آن زندگانی خود را کارساز است (عقل معاش)

۳٫ ساعتی که در حلال و نیکو با لذّت نفس دمساز است

و خردمند و عاقل را نسزد که جز در پی سه چیز رود:

الف. زندگی را سرو سامان دادن

ب. یا در کار معاد گام نهادن

ج. یا گرفتن کام از چیزهای غیر حرام.

قوه ی عاقله:حدّ افراط: جُربُزه. حدّ وسط: حکمت. حدّ تفریط: بِلادت (بدکار)

امام علی (ع): زکات عقل تحمل نادان است.

امام علی (ع): عاقل آن نیست که خیر را از شرّ تشخیص دهد، بلکه عاقل آنست که میان دو شرّ آن را که ضررش کمتر است بشناسد.

امام علی(ع): نیاز عاقلان به ادب، همانند نیاز کشتزار به باران است.

wisdom_teeth

 بله اینها مقدمات کاملی بود که برای درک معنای عقل و نشانه های عاقل بیان داشتیم باشد تا مفید افتد .

اما مَثَل این پست، در سنه کوه بدان معنا بکار برده می شود که طرف معمولا در کار دنیایی مستغرق است و از هر ترفند و کلکی برای بدست آوردن پول و مال و منال استفاده می کند و حتی حق و حقوق کارگرانش را کامل و جامع نمی دهد و آنان را چون برده ای به استثمار می کشد و از آن ور نه تنها خود را زرنگ و علاقل می بیند با کوچکترین حرفی عقل و سیاستش را به رخ می کشد و می گوید من عقل دارمه و شما ندارنی! وقتی این جمله شنیده می شود شنونده متوجه می شود که او عقلش نارساست و به اصطلاح عقل و درک و فهمش به یک جهت لنگ می زند و تعادل روحی و روانی ندارد و دچار خود بزرگ بینی و کبر و غرور شده است .بدین خاطر جمله او را از افعال معکوس دانسته و برعکس او تعبیر به بی خردی و بی عقلی گوینده می کنند .

واقعا قدمای ما با سواد کم ظاهری شان چه دقیق و حساب شده در بکار گیری مَثَلها و متلها دقت داشتند و زمان و مکان سنجی گفتار داشتند و …

دقت در چنین مَثَلهایی واقعا که درس آموز است و عبرت انگیز

البته چقدر خوب است که انسان متعادل باشد نه یک جهته و نا مناسب؛ چرا که در غیر این صورت باعث نامتعادل شدن وضعیت روحی و روانی و زندگیش خواهد شد. می گویید نه! کمی به اطراف دقت بفرمایید برخی نه عقل معاد و نه عقل معاش دارند خانه خواب و تنبل و تن پرورند و اونی که عقل معاد تنها دارد بسیار سخت گیر و مفت خور و کاسه لیس است و اونی که صرفا عقل معاش دارد که حاضر از هر نوع کلاهی از دیگران بردارد و خود را بالا بکشد و …

پس اعتدال بین اینها عاقلانه و معقول است و …

موفق باشید دوستان

۰٫۴

این پروانه به نظر شما با همه زیباییش آیا عقل هم دارد ؟!!!

۷۰۹O

ihه

دو نکته اخلاقی نهفته در این دو تصویر اگر دقت شود و …

شما می توانید بصورت رایگان در اشتراک ایمیلی این سایت عضو شوید تا مطالب جدید را درون ایمیل خود دریافت کنید.
برای عضویت، ایمیل خود را وارد کرده و بروی اشتراک کلیک کنید...

  1. با سلام
    همه موجودات زنده در این کره خاکب دارای عقل بودن وهستن عقل داشتن مختص به ادمیان نیست برای همه موجوات صدق میکند,,ولی ادمیان برترین مخلوق خداوند هستند که از دو درصد از مغز خود را به کار میگیرن و۹۲ درصد ان نهفته هستش
    اگه در جاهی یا مکانی این جمله را بکار میبرندمن عقل دارم شما ندارین بیشتر افرادی بکار میبرند که دنبال مال ومنال هستن که دچار غرور وخودبینی میشوند افرادی که به دنبال عمل ودانش هستن چنین جمله ای در زندگیشان کاربرد ندارد,,,متشکرم

  2. سلام فامیل عزیز
    با سپاس از همراهی و نظر شما
    بر عکس نظر شما عقل مختص انسان است و همین موجب تمییز بین انسان و حیوان می باشد و …
    دقیقا خوب مطلب را گرفتی بله همین طور است که می فرمایید کبر و غرور چه کارها که با آدمی نمی کند
    با سپاس فراوان از شما

  3. در مورد تصویر درعشق بچگانه فقط قلب کار میکنه ولی در عشقی که از روی منطق باشه هردو کار میکنه,,,به نظر خودم این خود بحث جداگانه میخواد,,,
    ,,,,,اکثر ما انسانها گول ظاهرا دیگران را میخوریم وگاهی وقتا حسرت زندگیشان را میخوریم درصورتی نمیدانیم در باطنش با چه مشکلاتی دست وپنجه میکند وبرعکس کسانی هستن زندگیروبه راهی ندارند ولی شادی دوچندانی در زندگی دارند
    پس ما باعقل خود فک نمیکنیم وحرغ نمیزنیم فقط با نگاهه کردن حرف میزنین

  4. سلام مجدد
    این مطلب را هم عالی آمدی و واقعا هم بحث برانگیز و دارای نکته های اخلاقی بسیاری است
    با ظاهر زندگی افراد نمی شود قضاوت کرد و با باطن زندگی خود قیاس نمود
    که این قیاس مع الفارق است
    موفق باشید

با خیالی آسوده یک نظر بگذارید...

برگه ها
ads ads ads