گوجوجو یا لاله بیشه زار، نوید بهار در سنه کوه (۴)

DSC_0328

گوجوجو یا لاله بیشه زار

 

محلی : گل جو جو ، گو جو جو

نام فارسی : گل لاله وحشی ، لاله بیشه زار

نام انگلسی : Tulip و Tulpe

گل لاله به طور کلی سرده‌ای از تیرهٔ سوسنیان است که در حدود ۱۰۰ تا ۱۵۰ گونه دارد. محل اصلی رویش لالهٔ خودرو در آسیای مرکزی در نظر گرفته می‌شود. این گل در افغانستان، ترکیه، ایران، قسمتی از غرب سوریه، سواحل دریاچه آرال، دریاچه خزر و دریای سیاه، یونان، ایتالیا، اسپانیا و سواحل دریای مدیترانه در شمال آفریقا بصورت خودرو یافت می‌شود. در بین کشورهای اسلامی لاله در فرهنگ دو کشور ایران و ترکیه نفوذ عمیقی دارد. ۱۹ گونه از گونه‌های لاله از ایران گزارش شده‌است.نوع گل سفید آن در بیشه زارها ، مراتع و جنگل سنه کوه هم هر ساله به صورت خودرو بوفور در اواخر زمستان تا اوایل بهار می روید .

از لحاظ گیاه‌شناسی لاله به دو گروه بزرگ پرورشی و خودرو تقسیم می‌شود. لاله‌های پرورشی دارای گل‌های بزرگ، جام گل بزرگ‌تر و تنوع رنگی بیشتری نسبت به گل‌های خودرو هستند. لاله‌ها بطورکلی در چهار طبقهٔ کلیِ زود گل‌دهنده، میان‌رس، دیر گل‌دهنده و گونه‌ها قرار می‌گیرند.. لاله گل ملی کشورهای ایران، افغانستان، ترکیه، هلند، مجارستان و بلژیک به شمار می‌آید.

هر چند نام گل لاله از کلمه لال یا همان کلمه لعل از زبان سانسکریت به معنی «قرمز» گرفته شده‌است. واژهٔ لاله امروزه به گل‌های پیازداری گفته می‌شود که نام علمی آنها تولیپا و از راستهٔ سوسن‌سانان و از تیره ٔسوسنیان و زیرتیره: لیلی‌اوئیده است و کاسه و جام آن تشکیل جامی کامل می‌دهد.تنوع رنگ گل در لاله به حدی است که می‌توان گفت به جز رنگ قهوه‌ای تمامی رنگ‌ها را دارا است. طول گیاه در بیشتر انواع خودرو کمتر از ۲۰ سانتیمتر است.جام گل از نظر ظاهری به گروه‌های زیر تقسیم می‌شود:تک‌پر فنجانی شکل ، پُرپَر قدح شکل ،جام شکل ،حاشیه‌دار ،گلبرگ بلند و باریک ، ستاره‌ای

  • تک‌پر فنجانی شکل
    single cup–shaped

  • پُرپَر قدح شکل
    Double Bowl–shaped

  • جام شکل
    Goblet-shape

  • حاشیه‌دار
    Fringed

  • گلبرگ بلند و باریک
    Long, slender tepalled

  • ستاره‌ای Star–shaped

    در سنه کوه نوع ستاره ای در بیشه زار ،مراتع و جنگل می روید و با گلهای سفید زیبایش در اواخر زمستان خنده بر لب و نوید بهار می دهد و کودکی ما از گل و پیاز شیرین و خوشمزه آن کنده و استفاده می کردیم

 

گفتیم که گل جوجو گیاهی است از تیرهٔ سوسنیان که دارای پیاز است و برگ‌هایش طویل و ساقهٔ گل‌دهنده از وسط برگ‌ها خارج می‌شود. گل آن که در انتهای ساقه قرار دارد معمولاً منفرد است ولی ممکن است معدودی از گونه‌ها ۲ تا چندین گل نیز داشته باشد.این گل تنها در ۲ ماه در سال شکوفا می‌شود و زمان گلدهی از اواخر اسفند در انواع زود گل‌دهنده تا اواخر اردیبشهت در انواع دیر گل‌دهنده محدود می‌شود.

  • ستاره‌ای
    Star–shaped

 

به طور کلی یک گیاه لاله دارای اجزای زیر است:

  • پیاز: در زیر سطح خاک قرار دارد و تنها قسمتی از گیاه‌است که در شرایطی نامساعد از قبیل تابستان‌های گرم و زمستان‌های سرد نیز به زندگی ادامه می‌دهد. قسمت کلی پیاز از برگ‌های رشد نیافتهٔ ضخیم و کم رنگ بصورت لایه‌های مطبق بنام فلس تشکیل یافته که آب و غذا در این فلس‌ها ذخیره می‌گردد. یکی از ویژگی‌های مهم طبقه‌بندی سردهٔ لاله، سطح خارجی پیاز آنست که از چندین لایه بنام پوشینه پوشیده شده و در قسمت داخلی اغلب نمدی شکل است. جوانه‌ای که در فصل پائیز درون پیاز این گیاه دیده می‌شود، نمایانگر تمام اجزاء گلی است که در فصل بهار ظاهر می‌گردد.این پیاز در انواع گل سفید آن در سنه کوه شیرین و خوشمزه بوده و قابل مصرف هست .
  • ساقه: گیاه کامل لاله به یک و گاهی به چندین گل ختم می‌شود که در طول آن برگ‌هایی نیز به صورت پراکنده قرار دارند.
  • برگ: به رنگ سبز مایل به خاکستری تا سبز مایل به قرمز است.
  • پرچم‌ها: اندام‌های نر گل هستند. در داخل گل ۶ پرچم وجود دارد که هر کدام دارای یک میلهٔ بلند و نازک منتهی به یک بساک بوده و بساک تولید کنندهٔ دانه‌های گرده به صورت پودر می‌باشد.
کلالهٔ سه قسمتی در درون گل لاله
  • تخمدان: محتوی تخمک‌هاست که توسط پوشش احاطه شده‌است و بعد از لقاح به صورت بذر رشد می‌یابد. در مرکز گل لاله یک تخمدان بطری شکل، سه حجره‌ای وجود دارد که هر حجره شامل تعداد زیادی تخمک است.
  • گلپوش: همهٔ گل‌های خودروی لاله دارای ۳ گلبرگ و ۳ کاسبرگ رنگین به شکل گلبرگ‌های هستند. گلپوش گیاه اندام‌های نر و مادهٔ گل را احاطه نموده و از شش قطعهٔ آزاد کامل شامل سه قطعه خارجی و سه قطعه داخلی کم و بیش شبیه هم تشکیل یافته‌است.

 در ادبیات فارسی لاله در اغلب موارد مظهر رنج و گداز عشق است.اما در سنه کوه این نوع لاله که گو جو جو گفته می شود، نماد شاد و خندان بودن و چون اواخر زمستان می روید نوید بهار است و  اما گل لاله به عنوان مشهورترین گل خودرو، تا آنجا در فرهنگ و ادب فارسی نفوذ و حضور یافته که بسیاری از شاعران با وجود زندگی در محیط‌های خشک و بیابانی لاله را می‌شناختند.در کهن‌ترین نمونه‌هائی که از فارسی بجای مانده، ده‌ها تعبیر و تصویر و کنایه و استعاره همانند لاله‌فام، لالهٔ داغدار، لاله‌پوش، لاله‌رخ، لاله‌زار، لاله‌گون و لاله‌سار (نام یک نوع مرغ) دیده می‌شود.عمرخیام نیشابوری چنین سروده است :

چون ابر به نوروز رخ لاله بشست             برخیز و بجام باده کن عزم درست
کاین سبزه که امروز تماشاگه ماست       فردا همه از خاک تو بر خواهد رست

 DSCF0130

DSC_0328

DSC_0329

DSC_0332

DSC02722

شما می توانید بصورت رایگان در اشتراک ایمیلی این سایت عضو شوید تا مطالب جدید را درون ایمیل خود دریافت کنید.
برای عضویت، ایمیل خود را وارد کرده و بروی اشتراک کلیک کنید...

  1. سلام
    این گیاه خواص داروی نداره؟
    البته ما این گلو به اسم گل سگ می شناسیم گل جوجو بیشتر گل پامجال می شناسیم که تو دروان کودکی می کندیمشو می خوردیم…..

  2. سلام جناب
    خواص دارویی را حتما بررسی کرده و اگر بود حتما اضافه می کنم موقع نوشتن و ارسال پست خیلی دنبالش نبودم و کم توجهی شد .
    اشتباه شما رو من وظیفه دارم اصلاح کنم و برای همین چنین مطالبی را پست مطلب نمودم …
    در هر حال از توجه ویژه و محبت شما بخصوص دقت زیاد شما بی نهایت سپاسگزارم

با خیالی آسوده یک نظر بگذارید...

برگه ها
ads ads ads