حرمتهای رو به فراموشی و مستقر در سنه کوه (۷)

 DSCF9027

حرمت سفره و سفره داری در سنه کوه

 

برای تعریف سفره (sofre) در فرهنگ لغت عمید می خوانیم

۱- تکه‌ای مربع یا مستطیل از جنس پارچه یا پلاستیک که روی میز یا زمین می‌گسترانند و خوردنی‌ها را در آن می‌چینند؛ خوان.
۲- توشه‌دان مسافر.
۳- [قدیمی] طعام و توشه.

سفرهٴ رنگین: سفره‌ای که بر آن غذاهای گوناگون باشد.

سفره در تعریف عام و عرف، به هر چیزی که پهن می شود و غذایی روی آن گذاشته و میل می شود اطلاق می گردد ولی هر آنچه گسترده می شود هم سفره می گوییم .در عرف و دین ما مسلمانان آداب خاصی در مورد سفره بیان شده است و آنچه از نعم حلال الهی بر خوان کرم سفره گذارده می شود، تا دیگران بهره برند را سفره داری می دانیم .
سفره از صفای میزبان رونق داره، نه از مرصع ‌پلو” حتما بسیاری از شما این دیالوگ ماندگار مرحومه «‌چهرآزاد» را در فیلم باصفای «مادر» مرحوم «علی حاتمی» به یاد دارید. حکایت رعایت اصل سادگی در سفره‌های ما مسلمان‌ها بویژه در سفره‌های نذری هم از همین صفا و حرمت میزبان ریشه می‌گیرد.


بر این اساس از قدیم الایام در بیان ما وارد شده است که برای نشستن در کنار سفره آدابی اسلامی داشته باشیم و برای نان سر سفره و خود سفره حرمتی قایل باشیم و در شان اخلاق افراد، نشستن کنار سفره خانواده را واجد خوبیها و پسندیده معرفی کنند و خدای نکرده بی ادبی و بی تربیتی فرد را بیان دارند که ” فلانی خاش پیر سفره سر ننیشته ” یعنی فلانی سر سفره والدینش ننشست تا آداب و اخلاق درست یاد بگیرد. فلذا برای ترسیم معانی چنین جملاتی قدری موضوع را باز تر می کنیم :
در منابع روایی برای بهداشت سفره و آداب غذا خوردن بایدها و نبایدهای فراوانی ذکر شده است که نه تنها مایه سلامت بلکه برای اصلاح سبک زندگی ما الگوی درستی ارائه می دهد.بطور مثال در دستورات بهداشتی امام رضا (ع) آمادگی برای تناول غذا خود مرحله ای است که آثار و فواید متعددی را برای فرد به همراه دارد. از این رو در توصیه های بهداشتی آن حضرت شستن دستها پیش از غذا و بعد از غذا ، گفتن بسم الله در آغاز غذا، با آرامش غذا خوردن، گفتن الحمد لله پس از غذا و خلال کردن ، احترام به نان و سفره از جمله اموری است که باید به آنها توجه نمود .
توصیه دیگر امام رضا (ع) شروع غذا با چیزهای سبک ، رعایت اعتدال و آرامش در زمان خوردن است. آن حضرت می فرماید: غذای خود را با سبک ترین غذایی که بدنت را به اندازه عادتت و بر حسب اقامتگاه و فعالیت ها و زمانه ات تغذیه می کند، آغاز کن.
امام رضا (ع) همچنین می فرماید: هر کس غذای افزون از اندازه بخورد، این غذا او را سودی نمی رساند، و هر کس به اندازه بردارد، این غذا او را تغذیه می کند و سود می رساند .آب نیز چنین است. روش پسندیده برای تو آن است که از هر یک از انواع غذا در فصل ویژه آن بهره بگیری. در حالی که هنوز مقداری میل داری از غذا دست بکش ،چرا که این کار، به خواست خداوند برای بدن سلامت آورتر، برای عقل ذکاوت بخش تر و برای خود انسان مایه سبکی افزون تر است.

توصیه دیگر امام رضا (ع) با آرامش و آهستگی غذا خوردن است. اهمیت این موضوع به حدی است که طبق فرمایش امام رضا (ع) مدت زمانی که سر سفره غذا می‌مانید جزو عمر محسوب نمی‌شود. در حدیثی آمده است که سفره‌هایتان را با سبزی‌ها سرسبز کنید، چرا که خوردن سبزی همراه با گفتن بسم الله، شیطان را دور می‌کند.
یکی از توصیه های امام رضا(ع) شرکت دادن بقیه در سفره غذا است. آن حضرت در باره ویژگی افراد بخشنده فرمود: سخی و صاحب همت از طعام مردم می خورد تا مردم از طعام او بخورند و بخیل غذای مردم را نمی خورد تا از طعام او نخورند.
در سنه کوه از قدیم و ندیم سفره و غذای سر سفره دارای حرمت خاص و ویژه بوده است و هر گونه غذای غیر حلال راهی سر سفره نداشت و معتقد بودند و هستند که برکت زندگی با سفره آغاز می شود و رعایت حلال و حرام خداوند در سر سفره باعث خیر و برکات زندگی هر فردی است . برای رعایت بهداشت و نشان دادن آثار غذا از پارچه های سفید و رنگ روشن استفاده می کردند تا کثیفی ناشی از ریختن غذا را نشان دهد و شستشو دهند .پدر خانواده به اهل خانه می گفت نمازتان را بخوانید تا نماز نخوانید از سفره و غذا خبری نخواهد بود و این اوج حرمت و احترام و پاکی ظاهری و باطنی در نشستن بر خوان نعمت الهی را در ذهن مبرهن می کرد .در کنار سفره باید به ادب می نشستند و از دراز کردن پا در مواقع معمولی ، لگد کردن سفره و از روی سفره رد شدن جدا باید پرهیز می کردند.

سر سفره همه اعضای خانواده ساکت و آرام می نشستند و بزرگترهای خانه بخصوص پدر خانواده می گفت بچه ها ساکت اگر کسی تو حیاط آمد بفهمد شما دارید غذا می خورید که ساکت هستید .
معمولا آب را به بزرگترها ابتدا تعارف می کردند و می گفتند ” آب به گت تر نان به خردتر ” یعنی آب به بزرگتر و نان به همه می شود تعارف زد . در موقع غذا دست درازی و این می خورم و آن را نمی خورم معنا نداشت بلکه همه باهم سر یک سفره بیشتر مواقع از یک نوع غذا استفاده می کردند و اسراف و تبذیر اصلا جایگاهی نداشت . بسیاری از موارد دیگر از آداب سفره و غذاخوردن بویژه نوع اسلامی آن رعایت و آموزش داده می شد و بخصوص دعای آخر و شکر خدا حتما تکرار جمع می شد و …
اما در مورد سفره داری که در واقع مهمان کردن دیگران در غذای سفره بود خود داستان مفصل و سخنان آموزنده بسیاری را می شود بیان داشت که در پستی جداگانه تحت عنوان حرمت مهمان و مهمان نوازی انشاءالله بیشتر خواهیم گفت اما آنچه اینجا لازم است بیان نمایم آنکه سفره گسترده بودن افراد در سنه کوه هم به طور کمابیش در اکثر خانواده ها بسته به وسع مالی و میزان درآمد و نوع فاملیت وجود داشته و دارد و سفره دار بودن که همان نان به در راه مانده دادن و مهمان خانه خود کردن از صفات پسندیده و سخاوتمند محل مثالهای زیادی را می شود بیان داشت .
از جمله اینان مشد نامدار غلامی بیش از ۵۰ سال است که انسان سخاوتمندی بوده و کمتر کسی است که به سنه کوه آمده باشد از نان و نمک و اطعام سفره او نخورده باشد .ازین نظر او را سرآمد همه مردمان سنه کوه می دانم و دیگران حتی خانه پدری خویش را در جایگاه بعدی و …
اما امروزه با اینکه در بین اهالی که نگارنده برخورد داشته و دارم همین آداب را در سطحی بالا از نظر کیفیت و کمیت رعایت حرمت و احترام به سفره و سفره داری را در کنار نان و نمک خورده شده مشاهده و قابل دفاع می دانم و هرچند از برخی جهات باید به فرزندانمان آداب و سنن خوب و شایسته و اسلامی را بطور صحیح آموزش دهیم و همگی سر سفره درست غذا خوردن و درست فهمیدن را با دقت و حساسیت بیشتری به کوچکترها بیاموزیم .
البته امروزه در بسیاری از خانه ها و مجالس نوع و مدل سفره ها عوض شده است ، برای بهداشتی تر شدن بجای سفره پارچه ای از سفره یکبار مصرف استفاده می شود برعکس نظر برخی افراد که این سفره ها را دارای حرمت آنچنانی نمی دانند و حاضر نیستند جلوی مهمان پهن کنند ، در حالی که این تفکر درستی نمی تواند باشد چراکه نوع جنس سفره در هیچ کلام و بیان و روایتی به خودی خود ارزش محسوب نمی شود بلکه نوع غذا و مواد روی آن دارای حرمت است که آیا این سفره خانه و خانواده ، بزرگ و قوم و خویش است یا سفره نذری و سفره منتسب به ائمه و اولیاء مثل سفره ابوالفضل (ع) و …
از طرف دیگر برخی بر این باورند که محتویات مانده در سفره را برای استفاده حیوان و پرنده باید در طبیعت تکان داد با اینکه این سخن منطقی و درست و از آداب توصیه شده اسلامی است اما در برابر رعایت بهداشت و حرمت غذاخوردن در درجه پایینتری قرار دارد فلذا باید توجه داشت که هرچه در توان داریم جهت بهداشتی تر شدن سفره هایمان انجام دهیم که اگر دینی هم بیندیشیم بهداشت در الویت قرار دارد و این حدیث معتبر است که “ النظافت من الایمان ” .

با امید به موفقیت بیشتر

DSC_0453

شما می توانید بصورت رایگان در اشتراک ایمیلی این سایت عضو شوید تا مطالب جدید را درون ایمیل خود دریافت کنید.
برای عضویت، ایمیل خود را وارد کرده و بروی اشتراک کلیک کنید...

  1. سلام
    به به نوش جان

  2. سلام
    در خدمتیم اخوی و…

  3. چه زیباست رسم ما روستایی

با خیالی آسوده یک نظر بگذارید...

برگه ها
ads ads ads