چهاردانگه وموقعیت سنه کوه در آن

چهاردانگه امروز بخش كوچكي از چهاردانگه تاريخي  و چهاردانگه تاریخي قسمتى از منطقه تاریخى هزارجریب  و هزار جريب تاريخي بخشی از تبرستان تاريخي و تبرستان تاريخي بخشي از منطقه وسيع  پتشخوار گر و امروزه بخشى در شهرستان سارى در استان مازندران. بخش چهاردانگه در جنوب و جنوب‌شرقى شهرستان سارى قرار دارد و مشتمل است بر دهستانهاى پشتكوه و گرماب و چهاردانگه و شهر كیاسر مركز بخش می‌باشد (ایران. وزارت كشور، 1384ش، ص 57). آنچه امروز بخش چهاردانگه ناميده مي شود، بخش بسيار كوچكي از چهاردانگه تاريخي مي باشد. چهاردانگه تاريخي  تشكيل مي شد از بخشي چهاردانگه فعلي، مناطق جنوب شهرستانهاي نكا ، بهشهر ، گلوگاه ، بندر گز و تا جنوب كوهستاني گرگان روستاهايي مانند چهارده كلاته ،  سرخه ده و اگره ،سياپره و بادله كوه كه به دامغان الحاق شدند و روستاهايي كه از چهاردانگه به بخش تازه تاسيس كليجان رستاق پيوستند، مانند علمدارده، چاچكام و نقيب ده.

1000_jarib-1

 چهاردانگه كنوني متشكل از روستاهايي دهستان نرم آب دو سر است كه از بخش دودانگه به آن ملحق شده است و تعدادي از روستاهاي دهستان سورتيجي  تشكيل شده است. با وسعت نزديك به 1500 كيلومتر مربع در جنوب شهرستان ساري واقع شده است. مركز آن شهر كياسراست. بخش چهاردانگه كوهستانى است و ارتفاعات البرز شرقى در آن امتداد دارد. كوه هاى چهارنو، شاه دژ، شیت، آلشكوه و هفت‌خال، با ارتفاع بیش از دو هزار متر در این بخش واقع‌اند (جعفرى، ج 1، ص 51، 368، 408، 555؛ فرهنگ جغرافیائى آبادیها، ج 28،ص190).

در لغت نامه دهخدا بر اساس فرهنگ جغرافیایی ایران می خوانیم :

چهاردانگه . [ چ َ گ َ ] (اِخ ) نام یکی از بخشهای شهرستان ساری که از شمال به بخش مرکزی ساری و بخش بهشهر، از جنوب و خاور به ارتفاعات سینه کوه ، داراب کوه ، بادله کوه ، و کوه چنگی از سلسله جبال البرز و از باختر به بخش دودانگه محدود است .

وضع طبیعی :

 در این بخش سه دره ٔ مهم وجود داردکه جهت آنها از جنوب خاور بشمال باختری است و چهار رشته کوه پوشیده از درخت های جنگلی بین این دره ها واقع گردیده . طول این دره ها در حدود صدهزار و فاصله ٔ بین آنها در حدود 30 هزار گز است و در خانه گرماب در دره ٔ باختری جریان دارد. و قراء دهستان سورتیجی در کناره های این دره واقع شده اند.

 در دره ٔ مرکزی رودخانه ٔ زارمرود جریان دارد. و قراء دهستان هزارجریبی در قسمت علیا و قسمتی از قراء سورتیجی در قسمت سفلای آن وجود دارد.

 رودخانه ٔ مهربان یا نکا در دره ٔ سوم که تقریباًشرقی غربی است جریان دارد و قراء دهستان شهریاری درقسمت علیاء و قراء دهستان یخکش در قسمت سفلا واقع گردیده . راههای بخش به علت وجود جنگلهای انبوه و شیب زیاد صعب العبور است . و در زمستان و مواقع بارندگی و آمد و شد مشکل میشود. اکثر قراء بخش در دامنه های جنوب ارتفاعات واقع شده دامنه های شمالی دارای دامنه های انبوه است . جنگلهای بخش برای گاوداران بسیار مفید است . در طول رودخانه تا حدود 70 هزار گز برنج کاشته میشود. آبادیها با مسافت هزار تا شش هزار گز دورتر از رودخانه روی ارتفاعات قرار دارد. محصول عمده ٔ بخش برنج است که در کنار رودخانه کاشته میشود. در ارتفاعات ودامنه ها غلات دیمی و لبنیات است . شغل عمده ٔ اهالی کشاورزی و گله داری است . این بخش از 3 دهستان تشکیل شده مرکز بخش قصبه ٔ کیاسر است . تعداد قراء و جمعیت دهستان عبارت است از:

1 – دهستان سورتیجی 94 آبادی و 22200 نفر

2 – دهستان هزارجریبی 54 آبادی و 15000 نفر

3 – دهستان شهریاری 47 آبادی و 13000 نفر. (از فرهنگ جغرافیایی ایران 4).

 

مکنیزی هزارجریب را به دو بخش چهاردانگه و دودانگه تقسیم کرد که ریاست دو دانگه آن بر عهده ابراهیم خان بود و چهاردانگه را به سه قسمت تقسیم کرد که بخشی از آن در دست محمد رحیم خان در یانه سر مستقر بود و بخش دیگر آن سرخ گریه حاکم نشنین آن بود که در اختیار نجف قلی خان بود و بخش سوم هم در دست محسن خان بود. (چارلز فرانسي مكنزي، سفر نامه شمال،منصوره اتحاديه ، نشر گستر ، 1359 ، ص 105- 106)

ميرزا ابراهيم نامي در سفر نامه استر آباد، مازندران و گيلان و…. كه  در سال 1286 و 1287  براي ژنرال درن نوشته شده درباره چهاردانگه چنين مي نويسد: بلوك شش دانگ هزار جريب ، از مقابل جر كلباد سمت جنوب مي باشد. اول – هزار جريب چهاردانگه كه در دست محمد رحيم خان پسر مهدي خان است. نوكر پياده ي خارج نظام سيصد و بيست نفر به ديوان خدمت مي نمايند. ماليات آن شش صد تومان است. حاصلش گندم و جو و جاورس ( به زبان مازندراني گرس. نوعي ارزن) و روغن و پنير و كشك بسيار است. و در رودبار كشت قدري برنج مي شود. تخمين به قرار يك كرور گوسفند و گاو دارند. و كنه و ساس زياده از حد است. و مله اكثر جاهاش به هم مي رسد. و مارهاي گزنده بسيار دارد و ببر و پلنگ و روباه و خرس و گرگ و موش كوهي و گاو كوهي و مرال و شكار كوهي از قبيل: بز و قوچ و قرقاول و كبك بسيار دارد و حاكم نشين آن يانه سر  مي باشد. هزار جريب چهاردانگه ي نجفقلي خاني، پسر عموي محمد رحيم خان و نوه ي حاجي محمد تقي خان است. نوكر پياده نظام دويست و هشتاد و پنج نفرند كه به ديوان خدمت مي نمايند. حاصل و ملك و زراعت كلاً با ساير چيز ها موافق هزار جريب مهدي قلي خاني است. حاكم نشين آن سرخه گريه مي باشد.

 هزار جريب چهاردانگه محسن خان. نوكر پياده خارج نظام دويست پنجاه و سه نفرند.محصول ملك و زراعت و گاو و گوسفند و شكار گاه و غيره موافق هزار جريب نجف قلي خاني است. و در اشروستاق كنف ريسمان و شهدانه زياد مي كارند. و در ساير جاهاي مازندران هم مي كارند ليكن به پاي اشروستاق نمي رسد. ( گلزاري ، مسعود، سفر نامه استر آباد، مازندران و گيلان،زر، 1355 ، صص 102 ،103 ،103). منوچهر ستوده در كتاب از آستارا تا استر آباد  كه سه مرتبه به اين منطقه سفر كرده است در مورد چهاردانگه چنين مي نويسد: ناحيه چهاردانگه شامل  شهرياري، هزار جريبي، و سورتيجي است. شهرياري نام دهكده هاي كنار رودخانه نكا است كه آب اين رود خانه جداگانه به دريا مي ريزد و آب آن داخل رود خانه تجن نميشود. هزار جريبي، دهكده هايي را گويند كه در كنار رود خانه ي زارم رود است و اين رود خانه در دو زير دست دهكده ي گرمرود به عمود رودخانه تجن مي پيوندد. سورتيجي نام دهكده هايي است كه كنار رود خانه گرمابرود و اين رود خانه نزديك دو دهكده ورند و تا كام با عمود رودخانه تجن تلاقي مي كند.( از استارا تا استراباد ج 5 ص 747).

در سفرنامه  افضل الملك كه به عنوان رياست دفتر ايالتي مازندران به مازندران سفر نمود روز شمار سفر خود به مازندران از 26 شعبان 1331 تا هجدهم جمادي الاخر 1332 را به نگارش در آورد ه كه شامل مطالب ارزشمندي مي باشد. در مورد وجه تسميه و حكومت چهاردانگه داراي مطالب با ارزشي است.

خلاصه – حكومت چهاردانگه ي هزار جريب با جناب اشجع الملك بود و حكومت دودانگه با جناب اسمعيل خان صارم الملك پسر مرحوم ابراهيم خان معروف بود كه تمام دودانگه از املاك ايشان و خواهرش حاجيه خانم مي باشد.

images

 مرز جغرافیایی چهاردانگه از دیر باز دچار تغییرات متعدی شده است تا این که محدوده چهاردانگه به حدودی امروزی رسیده است.این تغییرات مداوم به سوی اضمحلال چهاردانگه پیش رفته است و هر از گاهی بخشی از آن جدا به شهرستانی یا استان دیگر الحاق شده است.در این قسمت به طور اختصار به تغییرات مرزی منطقه چهاردانگه پرداخته خواهد شد. چهارده كلاته جزء چهاردانگه بوده كه درزمان محمد شاه قاجار از چهاردانگه جدا و به شهرستان دامغان استان سمنان الحاق شده است.( مهجوري، تاريخ مازندران، ج 2 ص 1 ).

 در مورخه 25/12/1333 هیت دولت تصویب نمود بخش بهشهر از شهرستان ساری جدا و به شهرستان بهشهر تبدیل شود. دهستانهای چهاردانگه شهر یاری و یخ کش به نام بخش یانه سر یکی از بخش های سه گانه بهشهر در همین سال تشکیل گردید.( مجله حقوق کانون وکلا خرداد 1344 شماره 42 ص 114).

 در سال 1361 روستا هاي سرخ ده ، اگره ، بادله سياپره از چهاردانگه جدا و به شهرستان دامغان استان سمنان الحاق شد. در سال 1364 دهستان نرم آب دوسر از بخش دودانگه جدا و به بخش چهاردانگه الحاق شد. در سال 1374 دهستان استخر پشت و دهستان هزار جريبي از چهاردانگه جدا و به شهرستان نكا الحاق شد. در تاريخ 13/12/1381 دولت با تصويب بخش كليجان رستاق در شهرستان ساري ،روستا هاي ذيل را از منطقه چهاردانگه جدا نمود و به بخش تازه تاسيس الحاق نمود: روستاها ، مزارع و مکانهای پروریج آباد، دوسله ، جنگلبانی شویلاشت، علمدارده ، چاچکام، رودبار نقب ده، مرتع کمربن از دهستان گرماب بخش چهار دانگه منتزع و به دهستان کلیجان رستاق علیا بخش مرکزی الحاق شود.

اوایل دهه 1370 هم با تشکیل بخش میاندرود روستای سنه کوه هم از بخش چهاردانگه جدا و جزو  بخش میاندرود شهرستان ساری شد و ازبهمن سال 1389 هم با ارتقا بخش میاندرود به شهرستان میاندرود روستای سنه کوه جزو بخش مرکزی به مرکزیت شهر سورک ودهستان کوهدشت غربی به مرکزیت روستای دارابکلا  با 12 روستای تحت پوشش- کیاپی- لالیم- انجیل نسام- بادله- مرسم- اوسا- سرتا- جناسم- موسی کلا- وارمی- بازیارخیل و سنه کوه می باشد .

بررسی و مطالعه تاریخ سیاسی سنه کوه نشان می دهد که در طول یک صده اخیر بین شهرهای چهادانگه کیاسر و نکا و ساری در گردش بوده است مثلا آموزش و پرورش و نظام وظیفه با کیاسر اما جنگلبانی و منابع طبیعی و کشاورزی با دهستان استخرپشت نکا و دادگاه و ثبت با ساری بوده است و …هنوز هم درد سر زیادی برای اهالی ازین نظر وجود دارد بخصوص از نظر شناسنامه و ثبت احوال و ارائه کد ملی گرفتاری زیادی ملموس است .


نکته: در نوشتن مقاله فوق از مطالب تحقیقی سایت چهاردانگه حداکثر استفاده شده است ،اینجا کلیک کنید.

شما می توانید بصورت رایگان در اشتراک ایمیلی این سایت عضو شوید تا مطالب جدید را درون ایمیل خود دریافت کنید.
برای عضویت، ایمیل خود را وارد کرده و بروی اشتراک کلیک کنید...

نظرات بسته است.

برگه ها
ads ads ads