مساحی و تفکیک زمین های سنه کوه(۱)

۳۱

مساحی و تفکیک زمینهای سنه کوه در عهد قدیم

 

مَساحت ، پهنه و یا رُویه تعیین‌کنندهٔ بزرگی یک سطح دوبعدی است، تمام سطح یا کف هر شکل هندسی را مساحت آن شکل گویند.

به مجموعه عملیاتی که در زمین‌های کم وسعت با وسایل ابتدایی به منظور اندازه گیری مساحت و تهیه پلان(نقشه) صورت می‌گیرد، مساحی گفته می‌شود.مساحی و تعیین مساحت زمینها مقدمه تفکیک و تقسیم زمینهاست حال این زمین می خواهد خانه سرا باشد یا زمین زراعتی و نیز خواه ارثیه باشد یا خریداری و یا تبرتراشی …

در هر حال برای مساحی و تعیین مساحت زمینها روشهای مختلفی از قدیم الایام انجام می شده است که ما بر آنیم که در این پست مطلب بدانها بپردازیم و در انتها بهترین روش و ساده ترین و دقیق ترین انرا به شما معرفی نماییم البته با خاطراتی از مساحی زمینها و ذکر تاریخچه ان در سنه کوه در محضر شما کاربران عزیز خواهیم بود .

پس لطفا با ما همراه باشید.

۹

برای دانستن مساحت زمین واحد اندازه گیری بکار می رفتند که تا اوایل دوره پهلوی و رضا شاه در منطقه ما مساحت زمینها با واحدهای سنتی خروار ، جریب ،من و سیر بیان و نوشته و معامله و تقسیم می شدند که دانستن هر کدام از آنها خالی از لطف نیست و بسیار جالب توجه خواهد بود .

خروار، از واحدهای بزرگ محلیِ اندازه‌گیری وزن و سطح در کشورهای فارسی زبان است. خروار بزرگ‌ترین واحد وزن بین اوزان ایرانی تا پیش از ورود مقیاس‌های جدید وزن کردن (براساس مقیاس‌های جهانی) محسوب می‌شود.

درباره ریشه واژه خروار دو رأی وجود دارد:

یکی آن‌که خروار مقدار باری است که خر بتواند بردارد یا به قدر بلندی خر باشد

و دیگر آن‌که در این واژه، «خر» نه به معنای چهارپا بلکه به معنای «بزرگ» است. بر این اساس، خروار به معنای بار (وار) بزرگ خواهد بود.

این آرا شاید به قرینه وجود واژگانی در زبان عربی باشد که آن‌ها نیز بر حمل مقداری معیّنی از بار به وسیله یک چهارپا دلالت دارند (وِقْر به معنای مقدار بار یک استر و وِسْق به معنای مقدار بار یک شتر) (همچنین، واژه حِمْل در زبان عربی به معنای مقدار بار حمل شده به وسیله شتر بوده و مقدار آن نیز به کمابیش مانند خروار بوده است).

به‌دست آوردن مقدار واقعی وزن خروار با توجه به پیچیدگی اوزان محلی ایران، بسیار مشکل است. خروار به عنوان یک واحد بزرگ وزن عمومآ از تعدادی «مَن» تشکیل می‌شده که مقدار آن در نواحی مختلف ایران متفاوت بوده است. نوسان وزن من در نقاط مختلف ایران و همچنین متفاوت بودن مقدار خروار برحسب جنسی که وزن می‌شد (مثلا برنج و گندم ) بر پیچیدگی موضوع افزوده است. عمدتآ یک خروار صد منِ تبریز بوده است،
اما اختلاف بین من تبریز با یکی دو نام دیگر، باعث درهم آمیختگی شده است. بر این اساس یک خروار برابر با ۱۰۰ منِ دیوان، ۵۰ منِ شاه و ۲۵ منِ ری (کوچک) بوده است.

۳۱

اما مقدار خروار بر حسب کاربرد آن در نقاط مختلف، گوناگون بوده است. هر خروار براساس محاسبه من تبریز در استرآباد برابر ۲۶۶ کیلوگرم، در گیلان و مازندران بین ۱۳۲ تا ۱۴۵ کیلوگرم و در افغانستان برابر ۵ر۵۶ کیلوگرم  بوده است.

در قرن حاضر، مقدار هر خروار بین ۱۲۰کیلوگرم در نوشهر تا ۲۱۲ کیلوگرم در اسالم طوالش گیلان(برای یک خروار شلتوک) متغیر بوده و مقدار خروار برای هر ۶۸۳۶۶۷خ

محصول نیز متفاوت بوده است. از جمله در سوادکوه، هر خروار گندم ۱۵۰ کیلوگرم و هر خروار جو ۱۲۰ کیلوگرم بوده است

و در سنه کوه یک خروار برای گندم ۱۵۰ کیلو و شلتوک(شالی برنج) ۱۲۰ کیلوگرم می باشد که همین مقدار برای یک خروار را دو تاچه یا دوکیسه گفته و هر کیسه معروف به هشتاد کیلویی سربندگر (سربسته با گره دست) محتوی ۶۰ تا ۷۵ کیلو گرم متغیر بوده است .

وجود واژه خروار در نوشته‌های تاریخی و نیز مکاتبات تجاری و اسناد، نشان‌دهنده کاربرد آن در اعصار مختلف است، چنان‌که ناصر خسرو از آن یاد کرده است. در عهدنامه‌ای بین شاه عباس صفوی و پادشاه عثمانی، دولت ایران متعهد شد سالیانه دویست خروار ابریشم به این کشور بفرستد. همچنین در سندی متعلق به دوره شاه سلیمان صفوی در ۱۰۸۴ نیز وزن غلات با خروار ثبت شده است.

این در حالی است که از واژه خروار برای نشان دادن مفهوم هر چیز زیاد و گسترده، به وفور در ادب فارسی استفاده شده است.
خروار کمابیش واحد مساحت نیز بوده است. مقدار محصولی که از مقدار معیّنی زمین به دست می‌آمده یا مقدار بذری که در یک قطعه زمین کشت می‌شده (برحسب خروار)، نشان دهنده مساحت معیّنی از زمین بوده است. البته این واحد مساحت نیز دستخوش نابسامانی‌ها و اختلافات فراوانی بوده که به عوامل متعدد جغرافیایی (که در تولید کشاورزی نقش داشته‌اند) بستگی داشته است. به نوشته دولتشاه سمرقندی، از یک جریب چهار خروار محصول برداشت می‌شد. در قرن حاضر نیز مقایسه هکتار با خروار (براساس مساحت زمین و مقدار بذر یا محصول) نشان می‌دهد این مقدار از ۵۶ر۰ هکتار برای یک خروار (در لواسان تهران تا چهار هکتار (در میاندوآب)  متغیر است.

در منطقه ما و سنه کوه یک خروار زمین که معادل کشت بذر مورد نیاز کشت زمین گندم و شالی (برنج کاری)  از روایت نیم تا یک هکتار و بیشتر مواقع یک هکتار زمین ملاک بوده است .البته اینونه معادل سازی ها را در آینده برای شما بیشتر تشریح خواهیم نمود .

۱۱۲۸۰۳۹۱_۶۹۴۷۴۱۳۴۰۶۷۱۸۷۲_۲۰۲۶۱۰۸۹۶۸_n

تقسیم هر خروار به دو لنگه یا دو تاچه یا دو تَنگ (که هم به صورت مَثَل  (و هم به صورت شعر)،اشاره به تقسیم هر خروار (در معنای بار هر حیوان بارکش) به دو بخش مساوی است که در دو سوی حیوان آویخته می‌شده است.

در هر حال نوشتن سند زمین و حتی مال الارث بین وراث به شیوه خروار و تقسیمات آن در قدیم هر چند زمین ها چندان ارزشی نداشت و قیمت چندانی نداشتند و مشکلی خاص نبود اما باز هم در بسیاری از موارد موجب دردسرهای زیادی بود و مشکلات زیادی بوجود می آورد و کار تقسیم را بسیار دشوار می کرد .

در سنه کوه ما هم از سندهای تقسیم و فروش زمین تا قبل از دهه ۵۰ به شیوه مساحی بر خروار و من و سیر در اسناد قدیمی ملاحظه می شود و مرسوم بوده است و مرز سامان اینگونه زمینها و خانه سراها نه با مساحی دقیق بلکه با پرچیم و کلکهای حدودی مشخص می شدند و گاهی تغییع حقوق افراد هم توسط همسایه زورگو در خاطرات بزرگان و پیران قابل ردیابی است .

 با توجه به ایرادهای بیان شده در متن فوق این روش در عمل بسیار سخت بود و در همه جا و در نظر همه افراد براورد درست و یکنواختی نبود و منشاء اختلافات دامنه داری را قابل بر طرف کردن نبود .

از روشهای دیگر استفاده شد که ما در پست مطلب دیگری از جمله جریب و دانگ خواهیم پرداخت .

تا بعد بدرود و در پناه حق باشید.

 اینها عکسهای دیگری برای شما کاربران عزیز از زمینهای اطراف سنه کوه و …

۷۸۱۱۸۲_۶g47uXDC

۷۸۱۱۸۲_۲VusR67w

۷۸۱۱۸۲_Mg5RDKd1

۷۸۱۱۸۲_r1hU34i9

۷۸۱۱۸۲_ry7R1Ks3-

۷۸۱۱۸۲_ScQgTMU7

شما می توانید بصورت رایگان در اشتراک ایمیلی این سایت عضو شوید تا مطالب جدید را درون ایمیل خود دریافت کنید.
برای عضویت، ایمیل خود را وارد کرده و بروی اشتراک کلیک کنید...

  1. درود بر شما مهندس عزیز. چند روزی بود سر میزدم خبری از شما نبود!بسیار سپاسگزار از شما که بر دانش ما می افزایید.. بسیار عالی بود .سبز باشید..

  2. سلام بر شما خواننده همیشگی
    بی نهایت سپاس و ممنون از لطف و محبت شما
    ترغیب و اشتیاق شما مرحمی است بر زحمتی که باید کشید تا متنی اماده انتشار گردد از هر نظر
    با توجه به حساسیت های بسیار روی نوشته هایم سعی می نمایم با مطالعه و دقت بیشتر و در نظر گرفتن همه جوانب ارسال پست جدید نمایم
    هر چند سلسله مباحث نیمه کاره زیاد دارم اما گشودن برخی مباحث این چنینی بر غنای این وب سایت می افزاید و البته توجه و راهنمایی دوستان بزرگواری چون شما هم
    مشوق بسیار خوبی است و توان و انرژی مضاعف می دهد
    از لطف شما بی نهایت سپاس
    موفق باشید

  3. سلام گرم من به مهندس عبدی
    ابتکار و خلاقیت ذهنی ات را می ستایم که موضوعات خوبی را خلق می کنی.
    فصل برداشت های محصولات هم هست و این پست خیلی موضوعیت داشت و ملموس بود
    تا به حال نمی دانستم برای مساحت زمین هم واحد خروار بکار می رود. جالب بود
    بحث را بسیار با حوصله پیش بردی.
    اختلاف میزان خروار در جاهای مختلف ایران هم جالب توجه بود
    ممنونم. استفاده کردم. عکس ها دیدن داشت. با دقت هم خواندم و هم دیدم. مرحبا رفیق.

  4. سلام بر مرد دانشمند همیشه همراه آگاه
    ممنونم از لطف و محبت شما
    بله خروار واحد مساحت هم بود اما با دردسرهای خاص خودش که هنوز هم در اسناد قدیمی موروثی ملاحظه می شود
    انشاءالله بقیه مباحث را خواهم پرداخت بسیار جالب و آموزنده هست این مبحث

  5. سلام مهندس ممنون از شما بابت مطالب بسیار زیبا
    همیشه موفق وسربلند باشی

  6. سلام آقا مجید

    بسیار بسیار ممنون از لطف و محبت و نظر شما
    همچنین شما در کارتان همیشه سر بلند باشید

با خیالی آسوده یک نظر بگذارید...

برگه ها
ads ads ads