پاسخ به سوالات جدی خرابی مرکبات شمال

 photo_2016-12-31_17-02-44

پاسخ به سوالات جدی خرابی مرکبات شمال

 

در پی نوشتن و انتشار پست قبلی مطلب با عنوان «یخبندان اوایل آذر و خرابی مرکبات شمال» در سایت سنه کوه و دامنه دارابکلا  سوالات جدی و مهم دیگری توسط دوست دانشمندم جناب کربلایی ابراهیم طالبی مطرح گردید که نه تنها سوال ایشان است بلکه سوال جدی و مطرح این روزهای منطقه و استانهای شمالی کشور ماست و …

فلذا بر آن شدیم با توجه به انتشار جواب ما در وبلاگ وزین و پرمخاطب دامنه دارابکلا در این وب سایت نیز آنرا تکمیلتر و باز نشر نماییم.

امیدوارم مورد توجه و عنایت پویندگان طریق حق و باغداران و مسئولین و کاشناسان خبره قرار گیرد و مارا در تکمیل آن یاری نمایند .

به قلم مهندس محمد عبدی سنه کوهی  : «جواب به سوالاتی پیرامون زمان برداشت مرکبات شمال. سلام بر شما کبلاقا ابراهیم  عزیز و دیگر دامنه خوانان و کاربران گرامی. در پاسخ به دو سوال شما در پست ۳۹۹۵ اینجا، که عیناً درج می شود:

«پست ۳۹۹۵ : به قلم دامنه. به نام خدا. رفیق دانشمند و آگاهم جناب مهندس محمد عبدی سنه کوهی سلام. در پست ۳۹۸۴ اینجا، ضمن آن که بحثی کارشناسانه نمودی، حداقل دو راهکار مهم به باغداران مازندران خاصّه بومیان شهرستان میاندورود ارائه کردی. خواستم بدانم:

۱- اگر چنانچه باغداران موعد برداشت مرکّبات را مانند موز و انبه و هلو، جلو بیندازند، آیا میوه مزّه و خواصّ و عُصاره ی خود را حفظ می کند؟

۲- آیا راه حل رنگدانه ها برای زردسازی پرتقال و نارنگی آثار شیمیایی برجای نمی گذارد؟ به نظر شما آیا این شیوه، موجب طمّاعی سودجویان و دلّالان نمی شود؟ آیا آنان که فقط به کیسه و جرینگ جرینگ چشم دوخته اند از تعجیل موعد برداشت محصولات، مرتکب معاملات ثمَن بَخس (=کم بهاء) نمی گردند؟ مانند سلَف خری های شالی و برنج و تُرنج و نابودی دسترنج؟»

photo_2016-12-31_17-03-09

جوابم به شما: 

با سپاس از طرح هوشمندانه این دو سوال لازم می دانم که این سوالهای شما را که سوال همه جامعه هست ولازم است درست و به موقع تبیین و پاسخ صادقانه داده شود تا در نتیجه موجب اغنای افکار عمومی گردد و …

مهندس محمد عبدی سنه کوهی. اصفهان ۱۳۸۶

مقدمه:

 

 بخشی از مطالب مورد نیاز این مبحث را در پست قبلی در پست ۳۹۸۴ اینجا، و اینجا در این وب سایت بیان داشتیم و اینک برای تکمیل و غنای بحث چنین باید گفت که :

میوه مرکبات برای رسیدن نیازمند دو فاکتور مهم است یکی عوامل فیزیولوژیکی شیمیایی درون میوه و دیگری عوامل محیطی و بیرونی که بازارپسندی را شامل می شود چرا که میزان قند ،آبدارشدن و رنگ پوست را به طعم و بازار پسندی میوه می شناسیم.

شاخصهای مختلفی جهت برداشت به موقع میوه وجود دارد که اهم آنها عبارتند از:

الف. رنگ پوست میوه:

 این شاخص در بعضی از مناطق نیمه گرمسیر معتبر نیست زیرا تغییر رنگ سبز به زرد نیاز به سرما دارد. برای اندازه گیری رنگ معمولا از زاویه رنگ یا کروما استفاده می شود.این همان عوامل محیطی است که ظاهر قضیه حساب می شود و قاعدتا در مرحله دوم اهمیت قرار دارد .

ب. طعم میوه: 

طعم میوه مرکبات هم  به عنوان شاخص برداشت استفاده می شود. این شاخص با توجه به ذایقه افراد مختلف فرق نموده و نمی تواند معیار دقیقی باشد چرا که به طبع افراد هر منطقه بستگی دارد و شیرینی یا ترش دوستی در این قسمت لحاظ می شود . مثلا برخی میوه‌ها مانند سیب و پرتقال تاپیش از رسیدن کامل، طعم نسبتاً ترشی دارند و ما ایرانی‌ها برخلاف برخی مردم کشور‌های دیگر، عموما ترجیح می‌دهیم میوه‌ها و خوراکی‌هایی با طعم‌شیرین بخوریم. شاید به دلیل همین تفاوت ذائقه باشد که یک فرد فرانسوی، سیب ترش فرانسه را دوست دارد و یک شهروند ایرانی، سیب شیرین را ترجیح می‌دهد.

ج. بلوغ میوه یا کیفیت آن: 

فاکتورهایی چون درصد کل مواد جامد محلولTSS(درجه بریکس) ، درصد اسید قابل تیتر(TA) ، نسبت TSS/TA ، مقدار آب میوه و شکست رنگ به عنوان شاخص بلوغ یا کیفیت میوه  استفاده می شود. دراین میان شاخص نسبت TSS/TA دقیقتر از سایر روشها بوده و با توجه به شرایط آب و هوایی، مقدار آن در هنگام رسیدن میوه در همان منطقه تعیین میگردد.به طور کلی معیار برداشت برخی از ارقام مرکبات بر اساس میزان TSS ، نسبت TSS/TA است.که همان ترش و شیرینی مزه هم می گویند .

اما در این قسمت باید گفت که به طور کلی زمان برداشت میوه مرکبات در منطقه شمال به درصد قند و اسیدیته ارتباط دارد و در نتیجه  بین میزان قند میوه و اسیدیته در زمان برداشت معمولا نسبت متعادلی باید بوجود بیاید.سنجش این درصد با دستگاه باید تعیین شود.

دید کلی زمان برداشت میوه ها:

 

 میوه‌های مختلف به دو گروه «فراز‌گرا » و «نافرازگرا »تقسیم می‌شوند. مثلاً موز، سیب، خرمالو، انبه و برخی مرکبات جزو میوه‌های فراز‌گرا هستند. یعنی زمانی که به یک مرحله خاص از رشد می‌رسند، با اینکه هنوز سفت و تقریباً غیر‌ قابل خوردن هستند، قابلیت برداشت را دارند. ما به این مرحله از رسیدن میوه‌ها، «رسیدن فیزیولوژیک» می‌گوییم. میوه‌های فراز‌گرا، می‌توانند بعد از چیده شدن در مرحله رسیدن فیزیولوژیک، باز هم قابلیت رسیدن کامل و قابل خوردن بودن را تحت شرایط خاصی پیدا کنند. این اتفاق در مورد میوه‌های نافراز‌گرا نمی‌افتد.

این سؤال در ذهن خیلی از افراد پیش می‌آید که چرا باغداران، اجازه نمی‌دهند این میوه‌ها به‌طور طبیعی و روی درخت برسند و آنها را در مرحله رسیدن فیزیولوژیک می‌چینند؟

بد نیست بدانید این کار، به دلیل بالا بردن ماندگاری میوه‌ها در انبار یا در مسیر حمل‌ونقل و تا پیش از عرضه به مشتری انجام می‌شود، مثلاً اگر باغداری، موز را در مرحله رسیدن کامل برداشت کند، دیگر امکان جابه‌جایی و حمل‌ونقل آن با کشتی از کشوری به کشور دیگر یا حتی با سایر وسایل نقلیه از شهری به شهر دیگر وجود نخواهد داشت. به همین دلیل معمولاً موز  سبز و در مرحله رسیدن فیزیولوژیک برداشت و بدون دغدغه آن را روانه بازار‌های داخلی و خارجی می‌کنند. محصولات اینچنینی را پیش از رسیدن به دست مغازه‌دار و مشتری، بنکداران می‌خرند و با کمک گاز اتیلن، به مرحله رسیدن کامل، تغییر رنگ دادن (مثلاً زرد شدن موز یا نارنجی شدن پرتقال و نارنگی) و قابل خوردن، میرسند. به عبارت ساده‌تر، چیدن میوه‌های فراز‌گرا در مرحله رسیدن فیزیولوژیک، برای افزایش عمر انباری این محصولات و پیشگیری از اثر یخبندان ناگهانی است.

برای برداشت مرکبات شمال با بیانی دیگر اندازه گیری میزان نسبت (TSS/TA)  بسیار مهم است وکاری کارشناسی و با دستگاه سنجیده می شود که البته این نسبت هم با میزان مصرف کودها و تقویتی های ازته (نیتروژن دار) قابل تغییر هستند چرا که افزایش آمونیوم در محلول‎های غذایی موجب کاهش معنی‎دار درصد عناصر مهم درون گیاه مثل کلسیم Ca و پتاسیم  Kوو همچنین تغییر نسبت (TSS/TA) است که عناصر و شاخص مهم بلوغ وکیفیت میوه هستند .

حداقل درصد عصاره (مواد خشک) در میوه های مختلف در زیر آمده است:

نوع میوه: نارنگی ها ، میزان TSS(درجه بریکس): ۸ ، نسبت TSS/TA : 8:1 ، حداقل درصد عصاره: ۲۸
نوع میوه: پرتقال های ناول(تامسون) ، میزان TSS(درجه بریکس): ۸ ، نسبت TSS/TA : 8:1 ، حداقل درصد عصاره: ۳۳
نوع میوه: پرتقال های غیر ناول ، میزان TSS(درجه بریکس): ۸ ، نسبت TSS/TA : 7:1 ، حداقل درصد عصاره: ۳۳
نوع میوه: گریپ فروت و پوملو ، میزان TSS(درجه بریکس): ۸ ، نسبت TSS/TA : 5.5:1 ، حداقل درصد عصاره: ۳۳

کیفیت نهایی میوه با نزدیک‌ ‌‌‌شدن به زمان برداشت کامل می‌شود. در  پژوهشی تلاش شد تا به سوال‌ها و مشکلات اقتصادی و اجتماعی به شرح ذیل پاسخ داده شود.

اول اینکه آیا امکان برداشت زودتر میوه (با کیفیت) برای جلوگیری از خطر سرمای ‌زودرس پاییزه و یا جلوگیری از اثرات منفی ناشی از باقی‌‌ماندن بیش از حد میوه روی درخت در محصول سال آینده وجود دارد؟

شرکت‌های بیمه‌کننده محصول حداکثر تا نیمه آذر متعهد به پرداخت خسارت به باغداران هستند. بنابراین آیا میوه قابلیت برداشت حداقل یک‌ماه زودتر را با حفظ کیفیت ظاهری و داخلی دارد؟

و در نهایت اینکه آیا می‌توان برآوردی از ارزش غذایی و کیفیت ظاهری میوه‌ی ارقام تجاری شمال کشور طی رسیدن و زمان برداشت میوه داشت؟

مهم‌تر اینکه رسیدن میوه با واکنش‌های اکسیدا‌سیون ترکیبات مفید همراه است. بنابر‌این ظرفیت اکسیدانی میوه که در سلامت جسمی مصرف کننده نقش دارد دچار چه تغییراتی طی رسیدن می‌شود؟

برای اطمینان و پاسخ به سوالات در پژوهشی جهت تعیین زمان مناسب برداشت شش رقم تجاری مرکبات در شمال ایران بنام تامسون‏، تاراکو، پیج ، مورو ، سانگینلو و سیاورز(محلی) در سال ۱۳۹۱ طرح آزمایشاتی در موسسه تحقیقات مرکبات شمال انجام شد این نتایج حاصل گردید:

بر اساس یافته‌های بدست آمده مشخص شد که خصوصیات رشدی میوه بخصوص اندازه و درصد عصاره‌ی‌ میوه قبل از آبان‌ماه به حداکثر مقدار خود می‌رسند. همچنین شاخص‌های رنگ پوست در اوایل آبان‌‌ به حد مطلوب می‌رسند.

ارقام تامسون‏، تاراکو، پیج بر اساس نسبت قند به اسیدیته در اوایل آبان آماده برداشت هستند. ارقام مورو و سانگینلو را می‌توان در اواخر آبان به تدریج برداشت نمود. تنها رقم محلی سیاورز نیاز به باقی‌ماندن روی درخت دارد. هر چند این رقم بیشتر در صنعت آبمیوه‌گیری استفاده می‌شود.

بر اساس شاخص سبززدایی، ارقام پیچ و تاراکو حتی نیاز به سبززدایی هم ندارند. بر اساس شواهد بدست آمده، به‌جز ارقام سانگینلو و سیاورز سایر ارقام را می‌توان دو تا سه هفته زودتر از آنچه در شمال ایران متداول است (نیمه آذر) شروع به برداشت نمود.

نتیجه‌ی کاربردی بررسی ترکیبی و آنزیمی در مراحل رسیدن این بود که می‌توان برآوردی از ارزش غذایی میوه و همچنین توان مقاومت میوه با استفاده از ترکیبات آنتی‌اکسیدانی در برابر تنش‌ها داشت. در مجموع، به دلیل کیفیت و ظرفیت آنتی‌اکسیدانی مناسب میوه در برداشت اواخر آبان و اوایل آذر، این زمان‌ها جهت برداشت میوه‌ی ارقام مورد مطالعه مناسب تشخیص داده شد.

از طرف دیگر لازم به ذکر است اگر برداشت میوه مرکبات در شمال تا قبل از اوایل اذر به پایان برسد میزان بازیافت گیاه و افزایش تولید سال بعد هم بسیار موثر است و نیز اوج بلوغ و آبدارشدن میوه که در آبانماه اتفاق می افتد هرچه به تاخیر بیفتد میزان آب نه تنها افزایش نمی یابد بلکه تا حد زیادی می تواند کم شود و خاصیت انباری هم کاهش یابد.

سوالی که جدی مطرح است این است که:

میوه هایی که مصنوعی می رسند؛ بخوریم یا نخوریم؟

برای پاسخ به این سوال باید بدانیم که چند سالی می‌شود که خبر‌هایی درباره چیدن میوه‌های مختلفی مانند انواع مرکبات، خرمالو یا موز نرسیده و رساندن آنها به مرحله خوردن و عرضه به بازار با «گاز اتیلن » در مراحلی بنام سورتینگ در رسانه‌های مختلف مطرح می‌شود و بارها صدا و سیما با گزارشاتی سعی در تقلبی بودن این کار نمود ! برای همین خیلی از افراد دوست دارند بدانند هدف از این کار چیست؟ و آیا گاز اتیلن می‌تواند تأثیر منفی بر سلامت میوه‌ها و کاهش ارزش تغذیه‌ای آنها داشته باشد یا نه؟

زرد کردن و مصرف اتیلن:

 

 گفتیم که برای سبززدایی یا زرد کردن در مراحل سورتینگ از گاز اتیلن استفاده می شود .گاز اتیلن، نوعی هورمون گیاهی کاملاً بی خطر است که به صورت طبیعی در خود میوه‌ها هم یافت. تمام افرادی که نگران استفاده از این گاز در محصولات باغی هستند باید بدانند اتیلن گازی صد‌درصد طبیعی است و مشکلی برای مصرف‌کننده ایجاد نمی‌کند.از میوه ای مثل سیب در حد بالایی آزاد می گردد.

زمانی که گاز اتیلن با میوه‌‌‌ها تماس پیدا می‌کند، باعث تبدیل برخی قند‌های نامحلول موجود در میوه به قند‌های محلول می‌شود. ضمن اینکه در اثر این تماس، پوست میوه‌ها هم کمی نرم‌تر خواهد شد. دلیل آن هم این است که اتیلن می‌تواند مقداری از پکتین سطح میوه را برساند و در نتیجه، بافت میوه را نرم‌تر کند. در واقع هورمون اتیلن، با بازی کردن نقشی آنزیمی در تماس با میوه‌ها، باعث نرم‌تر شدن آنها و افزایش قند‌های مونو‌ساکارید‌شان می‌شود. در این صورت، میوه‌ها قابلیت خوردن و بازار پسند شدن پیدا می‌کنند.

سوالی که عموما مطرح است اینست که ؛در صورت استفاده بیش از حد از گاز اتیلن برای رساندن میوه‌ها، مشکلی برای آنها ایجاد نمی‌شود؟

بله ، اگر از این هورمون بیش از حد استفاده شود، میوه‌ها خیلی سریع‌تر از چیزی که فکرش را بکنیم، له می‌شوندو از بین می‌روند یعنی در واقع خاصیت انباری خود را از دست می دهند بدین خاطر مصرف و درصد آن در سورتینگها باید تحت کنترل باشد  و هیچ منع مصرف ندارند .

آیا تفاوتی از نظر طعم یا حتی ارزش تغذیه‌ای بین میوه‌هایی که روی درخت می‌رسند و آنهایی که با کمک‌ گاز اتیلن به مرحله رسیدگی کامل می‌رسند، وجود دارد؟

به هیچ وجه. کیفیت، ارزش تغذیه‌ای، طعم و قابلیت خوراکی محصولاتی که روی درخت می‌رسند یا به کمک گاز اتیلن به میوه رسیده تبدیل می‌شوند. هیچ تفاوتی با هم ندارند. همانطور که اشاره شد، هورمون اتیلن، کاملاً طبیعی و بی‌خطر است و مصرف میوه‌هایی که با این گاز رسیده‌اند، هیچ ضرری نخواهد داشت و سلامت و کیفیت آنها هم به خطر نخواهد افتاد.

نتیجه نهایی در پاسخ به سوال: 

حال با این بیان مطالب فوق باید گفت که برداشت مرکبات منطقه ما چون از جنس میوه هایی چون موز و سیب از گروه فرازگرا هستند و رسیدن فیزولوژیکی آنها زودتر از رنگ گرفتن اتفاق می افتد و آبدار می شوند پس نه تنها مراحل سورتینگ و رنگ آوری مشکلی ندارد بلکه لازم هم هست اما باید با نظر و نظارت کارشناسی واقعی باشد نه سیاسی و ظاهری و …

از طرف دیگر اصلا با بحث سلف خرینی و امثال آن ارتباطی ندارد و هم گونه نیست ولی مطلبی که خیلی مهم است اینکه زمان برداشت را نباید خیلی زود و غیر کنترل شده انجام داد چرا که باعث کیفیت پایین میوه عرضه شده به بازار می شود و تبلیغات منفی علیه کل کار فلذا باتبلیغات مناسب و هم نظارت دقیق وجدان افراد می توان شرایط را بهبود بخشید و عیوب اگر هست را بر طرف نمود و همچنین  نیازمند شفاف سازی قوانین دارد و مراجعه سرزده و نمونه برداریها و دقت لازم و کافی داشتن در این امر مهم است .

امیدوارم این مبحث هم کمکی به کار و مشکل باغداران عزیز باشد امسال که چنین شد و خسارت هنگفتی وارد گردید  اما برای سالهای بعد درس عبرت گردد و انبارداری و سردخانه ها را افزایش دهیم نه نگهداری با ریسک بالای روی درخت ماندن  و … 

موفق و پیروز باشید.»

photo_2016-12-31_17-02-24

میوه های بعد از یخبندان خاصیت انباری هم ندارند به قول معرف ماندگاری ندارند و بعید است تا شب عید چیزی باقی بماند و …

photo_2017-01-01_10-07-14

photo_2016-12-31_17-02-29

در منطقه ما  میاندرود و شهرستان ساری علاوه بر خسارت برف و یخبندان ، مصرف بی رویه کودهای ازته نیز موجب تشدید اثرات یخبندان خسارت جدی به درختان مرکبات هم شده است و در مناطق دیگر هر چند چنین خسارتی با شدت بیشتری ملاحظه می شود و …

 

شما می توانید بصورت رایگان در اشتراک ایمیلی این سایت عضو شوید تا مطالب جدید را درون ایمیل خود دریافت کنید.
برای عضویت، ایمیل خود را وارد کرده و بروی اشتراک کلیک کنید...

  1. سلام مهندس. مجدداً متن شما را در این پست با دسته بندی منظم تر، ملاحظه و مطالعه کردم. همچنان شایق به خواندن متون ارزشمندت هستم
    قم: دامنه

  2. سلام جناب
    با تشکر از لطف و محبت شما

با خیالی آسوده یک نظر بگذارید...

برگه ها
ads ads ads